Hoe financieel inzicht de drempel naar werk verlaagt
'Mensen blijven vaak in een bijstandsuitkering, niet uit onwil, maar uit angst om er financieel op achteruit te gaan,' zegt financieel expert Monica Helbig van expertisecentrum Cijfers & Centen. Met haar methodiek Van uitkering naar werk laat ze inwoners én professionals zien dat werken vanuit de bijstand meestal wél loont – en dat openheid hierover verschil maakt. Simpel Switchen spreekt met haar.
Beeld: © Monica Helbig
Monica Helbig
Met haar missie om financiële rust bereikbaar te maken voor iedereen, werkt Monica aan een samenleving waarin cijfers én gedrag hand in hand gaan – en waar elke switch een kans is op groei. Vaak draait het bij de mogelijkheid om een stap te maken naar werk niet om regels, maar om vertrouwen. “Mensen durven stappen te zetten als ze weten dat ze niet zomaar in een gat vallen,” vertelt Monica.
Hoe ben je financieel expert geworden en wat doet je werk voor gemeenten en het sociaal domein?
“Na een jeugd waarin geld altijd een beperkende factor was, begon ik mijn werkende leven met angst voor een tekort aan geld. En toen er genoeg inkomen was, voelde het als een gouden kooi: ik was voortdurend bezig met geld, maar vond geen rust. Die rust kwam pas toen ik niet alleen mijn cijfers, maar ook mijn gedrag en mindset rond geld onder de loep nam. Die rust gunde ik iedereen. Ik durfde mijn zekerheden los te laten, sprong in het diepe en begon met Cijfers & Centen.”
Je zei eerder iedereen die rust te gunnen. Hoe werk je aan die missie?
“Inmiddels heb ik meerdere bewezen methodes ontwikkeld – waaronder Geld & Grip en Van uitkering naar werk. Omdat ik wil dat deze methodes voor iedereen beschikbaar zijn, leid ik professionals op om deze methodes in te zetten binnen hun gemeente of organisatie.”
Een van jouw boodschappen aan professionals die mensen begeleiden bij de overstap van een bijstandsuitkering naar werk is dat het loont om te switchen. Denken veel mensen dat dat niet zo is?
“Ja, dat denken nog heel veel mensen – zowel inwoners als professionals. Er is geen groot onderzoek naar deze misvatting, maar in de praktijk zie ik het dagelijks: mensen weten niet wat werken concreet betekent voor hun inkomen en toeslagen, en blijven daardoor uit angst of onzekerheid stilstaan. Ook veel professionals vinden het lastig om dit goed uit te leggen, want ons financiële systeem is complex en vaak hebben ze de juiste kennis niet. Toch loont werken in de meeste gevallen wél, zeker bij de stap van bijstand naar werk. Wanneer we dat samen doorrekenen – zwart op wit – zie je mensen letterlijk opgelucht ademhalen.”
Hoe groot is de groep mensen die volgens jou de stap van uitkering naar werk zou kunnen maken, maar dat niet doet?
“Dat is lastig te zeggen, want niet iedereen is ook werkfit. Maar ik zie in de praktijk veel onbenut potentieel. Een voorbeeld: ik sprak eens een alleenstaande moeder die al dertien jaar in de bijstand zat. Volgens haar coach was ze nog niet klaar om te werken vanwege mentale en fysieke klachten, maar ze maakte zich wel zorgen over de financiële gevolgen. We maakten samen een berekening op basis van een vacature die ze had gevonden: twintig uur werken zou haar ruim € 600 per maand meer opleveren. Nog diezelfde middag stuurde ze haar cv op, en binnen een paar dagen had ze een baan. De coach stond versteld – blijkbaar was ze wél werkfit, maar vooral bang voor de financiële gevolgen. Dat komt veel vaker voor. Zeggen dat je niet kunt werken voelt veiliger dan toegeven dat je bang bent om financieel vast te lopen.”
Hoe kunnen professionals helpen dat mensen tóch die stap zetten?
“Door te weten dat die financiële onzekerheid een grote, vaak onbesproken, drempel is – en het gesprek daarover actief aan te gaan. Niet iedereen hoeft de berekening zelf te maken, maar elke professional zou moeten weten dát dit speelt, en waar ze terecht kunnen voor betrouwbare hulp.”
"Mensen durven stappen te zetten als ze weten dat ze niet zomaar in een gat vallen"
"Financiële onzekerheid is vaak een hoge, onbesproken drempel"
Professionals kunnen natuurlijk terecht op onze website, bijvoorbeeld bij Van uitkering naar werk-berekenaar van het Nibud. Waar kunnen ze nog meer terecht?
“Die berekenaar van het Nibud is een goed startpunt. Daarbij geloof ik sterk in begeleiding: een tool is waardevol, maar alleen als iemand meedenkt, uitlegt en controleert of de gegevens kloppen. Ik adviseer gemeenten en het UWV om een aantal financieel experts op te leiden, waar begeleiders makkelijk naartoe kunnen verwijzen. Deze experts rekenen samen met de inwoner de gevolgen door, maar hebben ook oog voor gedrag, angsten en motivatie.”
In 2026 wordt de nieuwe Participatiewet in Balans ingevoerd. Jij bent vooral enthousiast over het aangepaste transactiesysteem. Waarom?
“Op dit moment wordt inkomen verrekend met de maand waarin het is verdiend. Dat leidt tot onbedoelde schulden. Stel: iemand start op 1 oktober, maar het loon over oktober wordt pas eind november uitbetaald. Dan moet de uitkering over oktober worden terugbetaald – een schuld van bijvoorbeeld € 1.300 nog vóór de eerste loonstrook! Met de aanpassing wordt het inkomen verrekend met de maand waarin het wordt ontvangen. In dit voorbeeld behoudt de inwoner in oktober gewoon de uitkering en ontvangt in november het loon. Dat is logisch, eerlijk en voorkomt schulden.
Er zijn meer van dit soort voorbeelden – bijvoorbeeld voor mensen met vierwekenloon. Het lijkt technisch, maar dit soort details maken het verschil tussen financieel vertrouwen en financiële stress.”
Kun je een voorbeeldberekening van ‘bijstand naar werk’ delen? Waarom is dit de moeite waard om te bekijken?
“Zeker. Bij de gemeente Groningen ontwikkelden we een persona die laat zien wat er concreet gebeurt als je gaat werken vanuit de bijstand. We berekenen daarbij het volledige plaatje: inkomsten, toeslagen, gemeentelijke regelingen en wat als je meer of minder gaat werken. Voor veel professionals is dit een eyeopener – ze zien dan pas hoe het echt werkt. Door dit inzicht voelen zij zich zekerder om het gesprek met inwoners aan te gaan. En inwoners zelf ervaren meer vertrouwen en zeggen: nu snap ik eindelijk wat er gebeurt als ik ga werken. Dat is precies de kracht van Van uitkering naar werk – én van Simpel Switchen: mensen durven stappen te zetten als ze weten waar ze financieel aan toe zijn.