Soms moeten mensen (weer) terugvallen op een uitkering. Het is dan belangrijk dat dit snel en zonder onnodige administratieve lasten kan.
Op deze pagina vind je tools om drempels weg te nemen die mensen ervaren bij de overgang van betaald werk naar uitkering.
De ambities zijn doelen om na te streven als je met deze overgang aan de slag gaat.
Ook aan de slag met de andere overgangen? Klik dan hier
Meer weten over het Simpel Switchen Kompas? Klik dan hier
Het Kompas is bedoeld voor medewerkers van gemeenten, zorgorganisaties, ontwikkelbedrijven en UWV. Want Simpel Switchen doe je niet alleen. Snel weten wat jij vanuit jouw organisatie kunt doen? Met icoontjes hebben we steeds aangegeven welke tools door welke organisaties te gebruiken zijn.
Wij dachten dat we het aanvraagproces al best snel en efficiënt hadden ingericht. Maar er bleek meer mogelijk dan we dachten.
Overzicht van de Overgang
|
Drempels: wat gaat er mis? |
Ambities: waar streven we naar? |
Tools: aan de slag! |
|---|---|---|
|
Mensen moeten bij het aanvragen van een uitkering (soms onnodig) veel bewijsstukken aanleveren. Dit is veel regelwerk en kost mensen veel tijd |
Uitkeringsinstanties vragen geen gegevens op waarover ze al kunnen beschikken | |
| ||
|
Mensen ondervinden inkomensinstabiliteit en onzekerheid over het inkomen door de lange doorlooptijd van het aanvragen van een uitkering |
De gemeente geeft mensen binnen 1 week duidelijkheid over of ze recht hebben op een uitkering |
|
|
De gemeente gebruikt voor mensen die binnen 12 maanden opnieuw een bijstandsaanvraag indienen een extra korte aanvraagprocedure |
|
Drempels
Drempel: Administratieve lasten
Mensen moeten bij het aanvragen van een uitkering (soms onnodig) veel bewijsstukken aanleveren. Dit is veel regelwerk en kost mensen veel tijd.
Het aanvragen van een uitkering is voor mensen vaak een langdurig en arbeidsintensief proces. Ze moeten veel bewijsstukken aanleveren terwijl die soms al bij de uitkeringsinstantie in bezit zijn. Dat kost veel tijd en regelkracht, in een situatie waarin mensen vaak een verminderd doenvermogen ervaren.
Drempel: Instabiel en onzeker inkomen
Mensen ervaren instabiliteit en onzekerheid over het inkomen door de lange doorlooptijd van het aanvragen van een uitkering.
Uitkeringsinstanties hebben vaak meerdere weken (tot soms wel maanden) nodig om te beslissen of iemand recht heeft op een uitkering. Tot dit besluit is genomen zitten mensen in onzekerheid. Daarbij moeten mensen de periode tot de uitkering is toegekend vaak zelf (deels) financieel overbruggen. Dit kan tot financiële problemen leiden.
Ambities
Ambitie: Minimale gegevens aanleveren
Uitkeringsinstanties vragen geen gegevens op waarover ze al kunnen beschikken.
Veel van de gegevens die nodig zijn om het recht op een uitkering vast te stellen, zijn voor uitkeringsinstanties al beschikbaar in bestaande systemen, zoals de Polisadministratie, Suwinet en de Basisregistratie Personen (BRP). In de Participatiewet is opgenomen dat gemeenten geen gegevens en bewijsstukken mogen opvragen, als die ook uit andere bronnen kunnen worden verkregen (Artikel 53a Participatiewet). Als gebruik wordt gemaakt van informatie uit bestaande systemen, zijn in eerste instantie slechts twee aanvullende bewijsstukken echt noodzakelijk om een uitkering te kunnen toekennen:
- Een kopie van de bankpas of een rekeningafschrift om te controleren of het rekeningnummer waar de uitkering naar moet worden overgemaakt echt op naam van de aanvrager staat
- Een kopie van een identiteitsbewijs . Sinds 1 januari 2026 is identificatie via een elektronisch identificatiemiddel (zoals DigiD) ook mogelijk (Artikel 17 Participatiewet) Hierdoor is een fysieke identificatie in die gevallen niet nodig
De gemeente mag geen gegevens opvragen die al tot haar beschikking staan in administraties zoals de Polisadministratie, Suwinet, de BRP en de administratie van de RDW: art. 53a Participatiewet
De gemeente kan een extra korte aanvraagprocedure inrichten voor mensen die binnen 12 maanden opnieuw bijstand aanvragen. Om dit mogelijk te maken staat in artikel 43a Participatiewet dat gegevens uit een eerdere bijstandsperiode 12 maanden bewaard en gebruikt mogen worden.
De gemeente mag bijstand met terugwerkende kracht toekennen tot maximaal 3 maanden (Artikel 44,vijfde lid, Participatiewet)
Sinds 1 januari 2026 is identificatie via een elektronisch identificatiemiddel (zoals DigiD) en rijbewijs ook mogelijk (Artikel 17 Participatiewet). Bij gebruik van een digitaal identificatiemiddel is het tonen van een fysiek identiteitsbewijs niet meer nodig.
De Toolkit Snelle Aanvraag, Snel Besluit ondersteunt gemeenten om mensen zo snel mogelijk uitsluitsel te geven over hun uitkeringsaanvraag, waarbij alleen de echt noodzakelijke bewijsstukken worden opgevraagd. Dit kan binnen 1 week! De toolkit maakt onderscheid tussen aanvragen die snel behandeld kunnen worden omdat er geen bijzonderheden zijn en aanvragen die meer aandacht vergen.
De garantieknop geeft mensen die vanuit een bijstandsuitkering uitstromen naar werk de garantie dat zij, als zij binnen twaalf maanden toch weer een uitkering nodig hebben, de uitkering vrijwel direct weer kunnen aanvragen en de aanvraag snel behandeld wordt.
Met de serious game ervaar je zelf hoe het is om vanuit betaald werk in de bijstand terecht te komen en hoe een uitgebreid aanvraagproces uitwerkt op een gezin. Ook ontvang je concrete handvatten om met het aanvraagproces sneller en efficiënter in te richten.
Tijdens de serious game kruipen spelers in de huid van Rosa, die na een periode van ziekte in de WIA terechtkomt.
Als Rosa ervaren zij hoe het is om te moeten omgaan met het verlies van gezondheid, werk en inkomen. Hoe deal je in dit alles met de complexe regels, procedures, brieven en telefoontjes die komen kijken bij (het weer gaan werken vanuit) een WIA-uitkering? En vooral: wat heb je daarbij als Rosa van UWV nodig en wat betekent dat voor de dienstverlening van UWV?
Ambitie: Snelle aanvraag procedure
De gemeente geeft mensen binnen 1 week duidelijkheid over of ze recht hebben op een uitkering.
Als het aanvraagproces meerdere weken (of zelfs maanden) in beslag neemt, moeten mensen in die periode wel de maandelijkse rekeningen betalen. Hierdoor ontstaat het risico op schulden en financiële problemen. Uit de praktijk weten we dat dit proces sneller kan worden ingericht. Daardoor kunnen mensen binnen 1 week duidelijkheid krijgen over het recht op uitkering, voorkomen we financiële problemen en nemen we veel onzekerheid weg.
- De gemeente mag geen gegevens opvragen die al tot haar beschikking staan in administraties zoals de Polisadministratie, Suwinet, de BRP en de administratie van de RDW: art. 53a Participatiewet
- De gemeente mag bijstand met terugwerkende kracht toekennen tot maximaal 3 maanden (Artikel 44,vijfde lid, Participatiewet)
De Toolkit Snelle Aanvraag, Snel Besluit ondersteunt gemeenten om mensen zo snel mogelijk uitsluitsel te geven over hun uitkeringsaanvraag, waarbij alleen de echt noodzakelijke bewijsstukken worden opgevraagd. Dit kan binnen 1 week! De toolkit maakt onderscheid tussen aanvragen die snel behandeld kunnen worden omdat er geen bijzonderheden zijn en aanvragen die meer aandacht vergen.
Ambitie: Versnelde weg terug
De gemeente gebruikt voor mensen die binnen 12 maanden opnieuw een bijstandsaanvraag indienen een extra korte aanvraagprocedure
Participatiewet in Balans maakt het mogelijk om gegevens over een eerdere bijstandsperiode 12 maanden te bewaren (Artikel 43a Participatiewet). Hierdoor kunnen gemeenten voor mensen die binnen 12 maanden opnieuw een uitkering nodig hebben, een extra korte aanvraagprocedure inrichten Dit geeft mensen het vertrouwen dat ze veilig een stap naar (tijdelijk) werk kunnen zetten, zonder dat ze bang hoeven te zijn om opnieuw in een langdurig en arbeidsintensief aanvraagproces terecht te komen.
De gemeente kan een extra korte aanvraagprocedure inrichten voor mensen die binnen 12 maanden opnieuw bijstand aanvragen. Om dit mogelijk te maken staat in artikel 43a Participatiewet dat gegevens uit een eerdere bijstandsperiode 12 maanden bewaard en gebruikt mogen worden.
De garantieknop geeft mensen die vanuit een bijstandsuitkering uitstromen naar werk de garantie dat zij, als zij binnen twaalf maanden toch weer een uitkering nodig hebben, de uitkering vrijwel direct weer kunnen aanvragen en de aanvraag snel behandeld wordt.